Τα συντηρητικά

Τα συντηρητικά είναι ουσίες που προστίθενται σε τρόφιμα, καλλυντικά, φάρμακα και πολλά άλλα προϊόντα, με στόχο να εμποδίσουν την ανάπτυξη μικροβίων ώστε να προστατεύεται η υγεία του καταναλωτή.

Στα τρόφιμα που θα καταναλωθούν αμέσως μετά την παρασκευή τους, δεν προσθέτουμε συντηρητικά, γιατί τα μικρόβια συνήθως δεν έχουν το χρόνο που τους χρειάζεται για να αναπτυχθούν.  Έτσι τις περισσότερες φορές δεν προκαλούνται προβλήματα υγείας από φρεσκομαγειρεμένα φαγητά και φρέσκα παρασκευάσματα. Όταν όμως τα τρόφιμα προβλέπεται να χρησιμοποιηθούν μετά από κάποιες μέρες, μήνες, ή και χρόνια, τότε ανάλογα με τα συστατικά που περιέχει το τρόφιμο και τις συνθήκες διατήρησης, μπορεί να υπάρχει κίνδυνος  για την υγεία ακόμα και τη ζωή, από τα μικρόβια, τις τοξίνες τους και τις αλλοιώσεις που προκαλούν στο τρόφιμο. Στο παρελθόν συνέβαιναν πολλές δηλητηριάσεις και θάνατοι με μεγάλη συχνότητα, εξαιτίας των μικροβίων και τη δράσης τους στα τρόφιμα.

Στους αιώνες που πέρασαν, με παρατήρηση, πειράματα και μελέτες χρόνων, βρέθηκαν μέθοδοι για να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος για την υγεία από μικρόβια που αναπτύσσονται σε προϊόντα. Ένας τρόπος για να αποφύγουμε σοβαρές συνέπειες στην υγεία είναι η χρήση των κατάλληλων χημικών ουσιών, που προστίθενται σε μικρές ποσότητες, αυστηρά καθορισμένες από τη νομοθεσία, που εμποδίζουν την ανάπτυξη των μικροβίων στα τρόφιμα. Αυτές οι χημικές ουσίες που ονομάζονται συντηρητικά, προστατεύουν την υγεία των καταναλωτών από τις βλαπτικές δράσεις των μικροβίων.

Σε άλλα προϊόντα όπως είναι τα καλλυντικά και τα φάρμακα ισχύει το ίδιο. Δηλαδή ανάλογα με το τί περιέχουν, προστίθενται τα κατάλληλα συντηρητικά για να αποφευχθεί η ανάπτυξη μικροβίων.

Σε κάποιες περιπτώσεις προϊόντων δεν χρειάζεται να χρησιμοποιηθούν συντηρητικά, ειδικά όταν δεν  υπάρχει νερό/υγρασία σε ένα προϊόν.   Για παράδειγμα το γάλα σε σκόνη δεν χρειάζεται συντηρητικά αφού του έχει αφαιρεθεί το νερό. Η ελάχιστη υγρασία (νερό δηλαδή) μπορεί να ξεκινήσει τον πολλαπλασιασμό των μικροβίων, αλλοιώσεις και προβλήματα στον χρήστη του προϊόντος. Όταν υπάρχει μόνο μια χημική ένωση (ή μια κατηγορία χημικών ενώσεων) ως βασικό συστατικό σε ένα προϊόν/υλικό, δεν χρειάζεται συνήθως προσθήκη συντηρητικού, όπως συμβαίνει στα λάδια, βούτυρα, κεριά, και πολλά φάρμακα, γιατί λείπουν βασικές ουσίες για τον πολλαπλασιασμό των μικροβίων.

Ακόμη, δεν χρειάζονται συντηρητικά όταν χρησιμοποιείται εξαιρετικά μεγάλη ποσότητα  ζάχαρης (π.χ. στα σιρόπια) ή αλατιού (π.χ. παστά) ως συστατικό στο προϊόν.  Άλλη περίπτωση όπου δεν χρειάζεται να χρησιμοποιηθούν συντηρητικά είναι στα οινοπνευματώδη ποτά, ή άλλα προϊόντα που περιέχουν πάνω από 20% οινόπνευμα (Το οινόπνευμα αλλιώς ονομάζεται αιθανόλη). Δεν χρειάζονται συντηρητικά αφού η αιθανόλη, σε αυτό το ποσοστό και άνω δεν επιτρέπει την ανάπτυξη των μικροβίων.  Στις περιπτώσεις όπου η θερμοκρασία διατήρησης ενός προϊόντος είναι χαμηλότερη των -18⁰C, ή πάνω από τους 65⁰C, συνεχόμενα και χωρίς διακοπή, τότε εμποδίζεται η ανάπτυξη μικροβίων και δεν χρειάζονται συντηρητικά.

Τα συντηρητικά, καθώς και άλλες χημικές ουσίες που προστίθεται σε τρόφιμα, ονομάζονται πρόσθετα και κωδικοποιούνται με το γράμμα Ε και έναν αριθμό. Τα συντηρητικά είναι ουσίες που προστίθενται σε τρόφιμα, φάρμακα και καλλυντικά και έχουν κωδικό από Ε200 έως Ε299. Για παράδειγμα τον κωδικό Ε200 έχει το σορβικό οξύ. Τα σορβικά άλατα έχουν τους κωδικούς, Ε201 (σορβικό νάτριο), Ε202 (σορβικό κάλιο), Ε203 (σορβικό ασβέστιο).

Τα καλλυντικά και πολλά φάρμακα περιέχουν συστατικά που συνήθως ευνοούν την ανάπτυξη των μικροβίων. Ανάλογα με τα συστατικά που περιέχουν, παρουσία έστω και λίγης υγρασίας, τα μικρόβια πολλαπλασιάζονται τόσο εύκολα όπως και στα τρόφιμα. Τα περισσότερα καλλυντικά περιέχουν μεγάλες ποσότητες νερού, είναι ευαίσθητα και ασταθή συστήματα που σχεδιάζονται για να διατηρούνται σε θερμοκρασία δωματίου. Επιπλέον, από το άνοιγμα της συσκευασίας τους, χρησιμοποιούνται ξανά και ξανά για πολλούς μήνες μετά, ενώ έρχονται συνεχώς σε επαφή με τον αέρα, τα δάκτυλα και αντικείμενα που τα μολύνουν. Σε αυτά τα προϊόντα είναι επιβεβλημένη η χρήση συντηρητικών για την προστασία της υγείας των καταναλωτών.