Θα συνεχίσω το θέμα της προηγούμενης ανάρτησης που αφορά τη διατύπωση και την ουσία των ερωτήσεων πιστοποίησης, καθώς επηρεάζουν την εκπαίδευση και κατάρτιση των μελλοντικών επαγγελματιών και εργαζομένων.
Ερωτήσεις σε εξετάσεις όπως «Ποιες είναι οι ιδιότητες του μαλλιού» (εννοεί το μαλλί ως υφάνσιμη ίνα), και η δεύτερη στη σειρά «Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του μαλλιού», αποτελούν αντιπροσωπευτικά δείγματα που βάζουν ακόμα και τους εκπαιδευτές σε προβληματισμό, αφού δεν είναι σαφές αυτό που ζητούν. Πιθανότατα όταν γράφτηκαν (πριν από είκοσι χρόνια και περισσότερο) βασίστηκαν στην ύλη συγκεκριμένου βιβλίου όπου είχε αυτούς τους τίτλους παραγράφων και φωτογραφίζουν 5-6 ιδιότητες τις οποίες ζητάμε να απομνημονεύσει ο εκπαιδευόμενος και να τις παρουσιάσει.
Οι γενικές και αόριστες ερωτήσεις είναι αποδεκτές όταν αποβλέπουν στο να αφήσουν περιθώρια για δημιουργική σκέψη στους εκπαιδευόμενους, για να μας δώσουν σημάδια του εύρους των γνώσεων που διαθέτουν, είναι όμως κατακριτέες όταν στοχεύουν στο να δημιουργήσουν δυσκολίες και εμπόδια στην κατανόηση, ώστε μόνο οι «διαβασμένοι» από συγκεκριμένο βιβλίο να απαντήσουν. Κατά τη διατύπωση μιας ερώτησης θα πρέπει πάντα να έχουμε στο νου μας τι θέλουμε να πετύχουμε μέσα από αυτή. Οι ερωτήσεων είναι ένα εργαλείο αξιολόγησης για να πιστοποιηθούν τα επαγγελματικά προσόντα των εκπαιδευομένων, παρά να αξιολογηθεί η ικανότητά τους να απαριθμούν ιδιότητες, να απομνημονεύουν ορισμούς και τύπους και να λύνουν δισεπίλυτες ασκήσεις.
Οι εκπαιδευόμενοι από την άλλη αντιμετωπίζουν τις ερωτήσεις πιστοποίησης σαν αναγκαίο κακό για να πετύχουν τους στόχους τους. Στα πλαίσια της επαγγελματικής τους κατάρτισης δεν κατανοούν τι πρέπει να απαντήσουν σε πολλές από αυτές, ζητούν ακριβείς απαντήσεις από τους εκπαιδευτές τους για να τις μάθουν αυτολεξεί και να τις καταγράψουν στις εξετάσεις (ή σωστότερα να τις αντιγράψουν), ακριβώς όπως τις αναφέρει ο εκπαιδευτής, ή κάποιο συγκεκριμένο βιβλίο. Αυτό δεν τους κάνει καλύτερους στο επάγγελμά τους, βοηθά όμως να υπερπηδήσουν το εμπόδιο που τους χωρίζει από το πολυπόθητο «χαρτί».
Δεν μπορούμε να περιμένουμε να αλλάξει η κατάσταση από τους εκπαιδευόμενους με τη δικαιολογία ότι «φταίνε αυτοί που παπαγαλίζουν». Αφού δεν έχουν την ισχύ να αλλάξουν τις συνθήκες που προκαλούν το πρόβλημα, κάνουν αυτό που μπορούν, δηλαδή η πλειοψηφία τους απαξιώνει την επαγγελματική κατάρτιση.
Οι οργανισμοί που εμπλέκονται στην πιστοποίηση επαγγελματικών προσόντων, μπορούν να αλλάξουν αυτές τις νοοτροπίες με το να κάνουν ερωτήσεις που ενισχύουν την αντίληψη, την ικανότητα σκέψης και δεν βασίζονται σε συγκεκριμένη απάντηση που έδωσε κάποιος σε ένα βιβλίο. Πρέπει να δεχθούμε ότι συνήθως δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση σε μία ερώτηση, αλλά απλά καλύτερες απαντήσεις που η ποιότητά τους εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα των ερωτήσεων που θέτουμε.
Θα επανέλθω στο παράδειγμα των ερωτήσεων για το μαλλί και θα πω ότι αν διαβάσουμε βιβλία σχετικά με το μαλλί και αν συζητήσουμε με έναν ειδικό που εργάζεται σε βιομηχανία μαλλιού, θα μάθουμε πάρα πολλές ιδιότητες/χαρακτηριστικά του μαλλιού που μάλιστα δεν είναι σημαντικά ή ασήμαντα έτσι γενικά και αόριστα. Είναι σημαντικά ή ασήμαντα ανάλογα με τη χρήση. Αντί της ερώτησης «Ποιες είναι οι ιδιότητες του μαλλιού», που βασίζεται σε συγκεκριμένο κείμενο που περιέχεται σε ένα σχολικό ή πανεπιστημιακό βιβλίο, όπως συμβαίνει συνήθως στην τυπική εκπαίδευση, μπορούν να χρησιμοποιούνται ερωτήσεις όπως «Ποιες είναι κατά τη γνώμη σας οι σημαντικότερες ιδιότητες που δίνει το μαλλί σε ένα ύφασμα ή σε ένα ρούχο» ή ακόμα καλύτερα «Για ποιους λόγους θα επιλέγατε ένα μάλλινο ύφασμα για να κατασκευάσετε ένα ρούχο» ή «Ποιες ιδιαίτερες φροντίδες απαιτούν τα μάλλινα ρούχα» όπου ο εξεταζόμενος πρέπει να γνωρίζει πολλές ιδιότητες του μαλλιού και κάποιες θα τις αξιοποιήσει στις απαντήσεις του.
Με τέτοιου είδους ερωτήσεις βάζουμε τον εκπαιδευόμενο να σκεφτεί να διαλέξει και να παρουσιάσει τα σημαντικότερα, ενώ ο αξιολογητής, εφόσον είναι γνώστης του αντικειμένου, θα μπορέσει να εκτιμήσει το εύρος των γνώσεων που διαθέτει ο εκπαιδευόμενος από την επιχειρηματολογία του. Βέβαια δεν αμφισβητώ ότι και αυτού του είδους οι ερωτήσεις μπορούν να καταγραφούν και να αποστηθιστούν, απλά αν είναι πολλές, ευνοούνται λιγότερο αυτές οι συμπεριφορές και αφήνουμε περιθώρια για κριτική/δημιουργική σκέψη και πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις.
Είναι πολύ ωραίο να διδάσκουν πιστοποιημένοι εκπαιδευτές με εμπειρίες και γνώσεις στην επαγγελματική εκπαίδευση, με εκπαιδεύσεις σε πολύωρα σεμινάρια, να γίνεται προσπάθεια να εισαχθούν νέες μέθοδοι και τεχνικές μάθησης με τους εκπαιδευόμενους να αντλούν τη γνώση από διάφορες πηγές, όμως όλα αυτά αμφισβητούνται, υποβαθμίζονται, ακυρώνονται όταν τελικά αξιολογούνται οι γνώσεις των εκπαιδευομένων με ένα πεπαλαιωμένο, ξεπερασμένο σύστημα αξιολόγησης.
Η μέθοδος της τελικής αξιολόγησης, που μάλιστα έχει τη σημασία μιας πιστοποίησης προσόντων, επηρεάζει στο μέγιστο βαθμό την ποιότητα κατάρτισης και την καθορίζει. Αυτό που χρειάζεται, είναι η ανανέωση του τρόπου με τον οποίοι προσεγγίζουμε την αξιολόγηση των εκπαιδευομένων και την πιστοποίηση των προσόντων τους.
Η ανανέωση των οδηγών σπουδών και των ερωτήσεων πιστοποίησης το 2017, δεν εξασφάλισε τον εκσυγχρονισμό του περιεχομένου της ύλης και των ερωτήσεων πιστοποίησης. Η επιλογή των ατόμων, καθώς και ο χρόνος που δόθηκε, καθορίσαν τον βαθμό επιτυχίας του εκσυγχρονισμού. Δυστυχώς έγιναν μικρές μεταβολές στην ύλη, με απροσδιόριστους στόχους, και πολλές ξεπερασμένες ερωτήσεις διατηρήθηκαν πανομοιότυπες χωρίς να διορθωθούν ή να αντικατασταθούν με άλλες που ανταποκρίνονται στο σύγχρονο επαγγελματικό περιβάλλον στο οποίο θα πρέπει να προσαρμοστεί και η επαγγελματική κατάρτιση.
Ο επαγγελματικός χώρος είναι γρήγορος και ριψοκίνδυνος, ενώ η εκπαίδευση έχει την τάση να προσκολλάται στο σίγουρο και το παραδοσιακό και αυτές οι αντίθετες τάσεις θα πρέπει να εξισορροπηθούν μέσα στην επαγγελματική εκπαίδευση.
Για να γίνει αυτό θα μπορούσαν οι φορείς εκπαίδευσης και πιστοποίησης να δημιουργήσουν ένα ηλεκτρονικό διαδραστικό σύστημα σχετικά ανοιχτό σε προτάσεις με επιχειρηματολογία, για εισαγωγή, κατάργηση, βελτιστοποίηση ερωτήσεων πιστοποίησης από άτομα από όλη την Ελλάδα, εκπαιδευτές, επαγγελματίες και εκπαιδευόμενους. Αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα τη συνεχή βελτίωση και επικαιροποίηση του συστήματος πιστοποίησης, όχι απο μια μικρή ομάδα ατόμων, αλλά από όλο τον ικανό πληθυσμό. Με την αλλαγή των ερωτήσεων πιστοποίησης θα διαμορφωθεί μια δυναμική σχέση με τη διδασκόμενη ύλη που και αυτή χρήζει περαιτέρω βελτίωσης. Τελικά με αυτό τον τρόπο ίσως θα δίνεται μεγαλύτερη βαρύτητα στην ουσιαστική επαγγελματική εκπαίδευση και πιστοποίηση προσόντων, ενεργοποιώντας ένα κύκλο αυτορρύθμισης συμπεριφορών, οργανισμών, εκπαιδευτών και εκπαιδευομένων.
Οργανισμοί Συστατικά & Προϊόντα 