ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ
Δεν μαθαίνει κάποιος απλά με την έκθεση στην πληροφορία. Για να μάθει χρειάζεται κίνητρο. Η αποτυχία στη μάθηση τις περισσότερες φορές οφείλεται στην έλλειψη κινήτρου από την πλευρά του εκπαιδευόμενου. Ο εκπαιδευτής πρέπει να ανακαλύψει το κίνητρο αυτό και να το διατηρήσει.
Για να μάθει κάποιος μια νέα γνώση ή μια δεξιότητα (από το να δένει τα κορδόνια του μέχρι να λύνει περίπλοκες ασκήσεις στην άλγεβρα) περνά από κάποια στάδια που είναι γνωστά ως στάδια για την απόκτηση δεξιότητας (ladder of competence). Όλοι όταν μαθαίνουμε κάποια δεξιότητα βρισκόμαστε σε κάποιο από τα παρακάτω στάδια:
Αρχικά στο στάδιο 1 οι εκπαιδευόμενοι βρίσκονται μπροστά σε μια νέα δεξιότητα για την οποία έχουν ΑΓΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥΣ. Unconscious incompetence
Στο στάδιο αυτό έχουν άγνοια του βαθμού της ασχετοσύνης τους. Οι περισσότεροι δεν έχουν προβληματιστεί και δεν γνωρίζουν ότι πρέπει να αναπτύξουν τη δεξιότητα. Δεν γνωρίζουν τι δεν γνωρίζουν ώστε να κάνουν με επιτυχία αυτό που πρέπει. Επίσης μπορεί να αρνούνται τη γνώση, χαρακτηρίζοντάς την ως άσχετη, ότι δεν συνδέεται με το αντικείμενο. Σε άλλη περίπτωση πιστεύουν ότι έχουν όλες τις δεξιότητες, δηλαδή το σύνολο των γνώσεων, των εμπειριών και των συμπεριφορών που θα του εξασφαλίσουν την ικανότητα. Σε αυτό το στάδιο δεν έχουν συναίσθηση της έλλειψης της δεξιότητας. Η προσπάθειά τους να μάθουν εξαρτάται από το κίνητρό τους για μάθηση.
Στο στάδιο 2 γίνεται η ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ. Conscious incompetence
Σε αυτό το στάδιο οι μαθητευόμενοι βλέπουν την άγνοια τους, την έλλειψη της δεξιότητας και αυτό τους προκαλεί απελπισία. Κάνουν λάθη που είναι μέρος της διαδικασίας μάθησης. Νιώθουν ότι δεν θα περάσουν στην επόμενη φάση. Βλέπουν τους άλλους που κάνουν κάτι, π.χ. χειρισμό κάποιου μηχανήματος, μιας εφαρμογής στον υπολογιστή, και αναρωτιούνται πώς τα καταφέρνουν τόσο καλά, ενώ το να το κάνουν όπως αυτοί, τους φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο έως ακατόρθωτο. Σε αυτό το στάδιο είναι που αποφασίζει κανείς να εγκαταλείψει.
Στο στάδιο 3 περνά στη ΣΥΝΕΙΔΗΤΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ. Conscious competence
Στο στάδιο αυτό ο μαθητευόμενος συνειδητοποιεί το πώς πρέπει να κάνει κάτι. Το κάνει σωστά και αυτό τον ενθαρρύνει. Παρ’ όλ’ αυτά για να το κάνει σωστά, χρειάζεται συγκέντρωση και προσοχή. Πλέον η μάθηση αποκτά ενδιαφέρον και μπορεί να αποτελεί πρόκληση. Αυτή η φάση φαίνεται να είναι η πιο ενδιαφέρουσα και μας κάνει να προσπαθούμε ξανά και ξανά. Σε αυτή τη φάση οι εκπαιδευόμενοι αρχίζουν να αναζητούν τους κανόνες και τις νόρμες που ακολουθούν οι άλλοι, οι ικανοί, και κάνουν ερωτήσεις στους εκπαιδευτές για να ανακαλύψουν τους τρόπους για να γίνουν καλύτεροι.
Επίπεδο 4 ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ. Unconscious competence
Ο στόχος της μάθησης είναι να φτάσει κάποιος σε αυτό το επίπεδο. Έχει κάνει τόση εξάσκηση στη δεξιότητα, που τελικά του έγινε δεύτερη φύση. Συμπεριφέρεται σαν τον έμπειρο οδηγό που δεν χρειάζεται να σκέπτεται πότε να φρενάρει, να βγάλει φλας ή να δει στον καθρέφτη. Παράλληλα με αυτή τη δεξιότητα μπορεί να κάνει και άλλα πράγματα (π.χ. οδήγηση και συζήτηση). Έχει αφομοιώσει όλη τη γνώση, την έκανε δική του και την εφαρμόζει με ένα δικό του προσωπικό στυλ. Δεν χρειάζεται πλέον να σκέπτεται τι κάνει και γιατί το κάνει. Έχει αυτοπεποίθηση και γι’ αυτό πειραματίζεται και παίζει. Σε αυτή τη φάση μπορεί κάποιος να ξεπεράσει τον δάσκαλό του. Κάποιοι σε αυτό το στάδιο αναρωτιούνται γιατί αυτό που κάνουν, τους φαινόταν τόσο δύσκολο στο παρελθόν.
Κάποιοι προσθέτουν ένα πέμπτο στάδιο στο μοντέλο ανάπτυξης ικανοτήτων
Επίπεδο 5 ΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ. Conscious unconscious competence
Η συνειδητοποίηση της ασυνείδητης ικανότητάς οδηγεί στο επίπεδο 5. Υπάρχει σιγουριά και αυτοπεποίθηση, αλλά και ο κίνδυνος για εφησυχασμό. Υπάρχει η πιθανότητα να αισθάνεται ότι γνωρίζει όλα όσα χρειάζεται για τη δεξιότητα, μπορεί να παρασυρθεί σε χαμηλή ή καθόλου προσπάθεια και η βελτίωση μπορεί να σταματά εκεί. Στο στάδιο 5, παρά του ότι έχεις κατακτήσει τον στόχο, θα πρέπει να έχεις τη γνώση ότι η ικανότητά σου μπορεί να ξεπεραστεί.
Τα παραπάνω στάδια για την απόκτηση μιας δεξιότητας τα περνούν όλοι οι εκπαιδευόμενοι και αυτό που διαφέρει είναι ο χρόνος που χρειάζεται να σταθούν σε κάθε στάδιο. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν την ύπαρξη των σταδίων αυτών για να μην αποθαρρύνονται όταν βρίσκονται στο δεύτερο στάδιο και να έχουν την υπομονή να το ξεπεράσουν και να συνεχίσουν.
Αν γνωρίζεις τα στάδια της ανάπτυξης ικανοτήτων και καταλάβεις τα συναισθήματα που νιώθεις σε κάθε στάδιο, τότε ίσως η όλη διαδικασία γίνει πιο εύκολη.
Πριν μάθω για τα στάδια απόκτησης δεξιότητας, συνήθιζα να περιγράφω τη μάθηση με το φούσκωμα ενός μπαλονιού. Υπάρχουν μπαλόνια που φουσκώνουν με διαφορετικό βαθμό δυσκολίας για κάθε άτομο. Μια δεξιότητα μοιάζει με ένα μπαλόνι που πρέπει να φουσκωθεί. Κάποια φουσκώνουν πολύ εύκολα και δεν μας παιδεύουν. Κάποια φουσκώνουν μετά από μεγάλη προσπάθεια. Όταν όμως προσπαθήσεις μια δύο φορές και νιώσεις την αντίσταση, μπορεί να τα παρατήσεις (δεύτερο στάδιο). Μάλιστα κάποια μπαλόνια-το γνωρίζετε ήδη από αυτά που φουσκώνατε μικροί-αντιστέκονται τόσο σθεναρά που και δέκα και είκοσι φορές να προσπαθήσεις δεν καταφέρνεις να τα φουσκώσεις. Αν συνεχίσεις, μεταβάλλεις την τακτική και αν κάνεις και κάποιες ασκήσεις για τους πνεύμονες, πιθανότατα θα πετύχεις τελικά να τα φουσκώσεις. Μετά θα είναι παιχνιδάκι να τα φουσκώνεις ξανά και ξανά.
Αυτό τον παραλληλισμό έκανα ως μαθήτρια σε κάθε νέο κεφάλαιο μαθηματικών που «μπαίναμε» στην Γ’ λυκείου όπου το να λύσω τις ασκήσεις στην αρχή μου φαινόταν βουνό ανυπέρβλητο και έλεγα στον εαυτό μου: «Που θα πάει, θα το φουσκώσω και αυτό το μπαλόνι!». Το ίδιο έλεγα στα παιδιά μου στις δυσκολίες που συναντούσαν σε κάθε νέα μάθηση. Στην αρχή με κοίταζαν περίεργα. Μετά την παραπάνω εξήγηση, νομίζω ότι ο παραλληλισμός τους έκανε να παλεύουν με τη μανία που σε πιάνει όταν σου αντιστέκεται το μπαλόνι, κοκκινίζεις και προσπαθείς ξανά και ξανά και τελικά τα καταφέρνεις! Και μετά, πάμε γι’ άλλα!!!!
Οργανισμοί Συστατικά & Προϊόντα 