Τα αγγουράκια τα κολοκύθια και οι κουκουρβιτακίνες

Αυτό το άρθρο το γράφω για τον Βαγγέλη που θορυβήθηκε με ένα άρθρο που διάβασε σε εφημερίδα, που αφορά προβλήματα υγείας και θανάτους από δηλητηρίαση από κολοκυθάκια και αγγουράκια με πικρή γεύση. Το άρθρο ήταν κάπως ανησυχητικό και ανέφερε περιπτώσεις όπου εξαιτίας του covid 19 και του εγκλεισμού, πολλοί ασχολήθηκαν με τους κήπους τους και έσπειραν αγγουράκια και κολοκυθάκια, που παρά του ότι ήταν «αγνά» (δική τους παραγωγή), τους προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα υγείας. Αυτά τα κολοκυθάκια πιθανότατα είχαν πικρή γεύση. Καθώς αυτό το καλοκαίρι έτυχε να δοκιμάσω κάποια ελαφρώς πικρά αγγουράκια, έψαξα σχετικά και σας παραθέτω το αποτέλεσμα της αναζήτησής μου.

Πιθανή πικράδα στα αγγουράκια, τα κολοκυθάκια  και τις κολοκύθες, οφείλεται σε μια ομάδα χημικών ενώσεων που παράγουν τα φυτά και ονομάζονται κουκουρβιτακίνες ή κουκουρμπιτακίνες (cucurbitacins από το cucurbita=κολοκύθα). Οι ενώσεις αυτές μπορεί να βρίσκονται σε διάφορα μέρη ή μόνο στη ρίζα των φυτών της οικογένειας των κολοκυνθοειδών και άλλων. Είναι ουσίες που δίνουν πικρή γεύση με στόχο να αποτρέψουν τους εχθρούς τους από το να τα φάνε.

Οι αντίξοες συνθήκες όπως ξηρασία, μπορεί να αυξήσουν την παραγωγή κουκουρβιτακίνης στα φυτά.  Οι ουσίες αυτές γίνονται αμέσως αντιληπτές από την πικρή τους γεύση και συνήθως πετάμε το λαχανικό ως ακατάλληλο. Συνεπώς είναι πολύ δύσκολο να μας βλάψουν εν αγνοία μας.

Παλαιότερα ήταν συνηθισμένο, κάποια από τα αγγουράκια που καλλιεργούνται στον κήπο, να είναι πικρά και τα ξεριζώναμε ως ανεπιθύμητα. Δεν πρέπει να εφαρμόζουμε τη ρήση «πικρίζει-ξεπικρίζει εμείς θα το φάμε!», όμως δεν χρειάζεται να τρομάζουμε αν φάμε κατά λάθος μια μπουκιά λαχανικού!  

Οι κουκουρβιτακίνες που είναι περίπου δεκαεπτά διαφορετικές χημικές ενώσεις, είναι γνωστές για την τοξική τους δράση (βλάβη οργάνων) στον άνθρωπο. Οι διάφορες κουκουρβιτακίνες συμβολίζονται με γράμματα όπως Β, C, D, E, κτλ. και κάποιες είναι περισσότερο τοξικές από άλλες. Συμπτώματα που αναφέρθηκαν από την κατανάλωση τροφών που περιέχουν κουκουρβιτακίνες είναι διάρροια, εμετό, αιμορραγίες και σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις θάνατο. Στην Γαλλία αναφέρθηκαν κάποιες περιπτώσεις απώλειας μαλλιών, μέρες μετά από την κατανάλωση πικρών κολοκυθιών. Περισσότερες πληροφορίες εδώ. Στην Ιαπωνία αναφέρθηκαν γαστρεντερικές διαταραχές από την κατανάλωση μιας ποικιλίας κολοκυθιών (bottle gourd) που στην Ελλάδα τα λέμε κρατούνες. Δεν συνηθίζουμε να τρώμε τα κολοκύθια κρατούνες και είμαι σίγουρη ότι υπάρχει κάποιος καλός λόγος για αυτή την επιλογή. Αν και πολλοί καλλιεργούν κρατούνες τις έχουν για διακοσμητική χρήση ενώ στο παρελθόν, μετά από ξήρανση, χρησιμοποιούνταν και ως δοχεία. Στην Κίνα η πικρή γεύση κολοκυθιών αξιοποιείται σε κάποια παραδοσιακά πιάτα.

Η τοξική δράση των κουκουρβιτακινών ήταν γνωστή από την αρχαιότητα. Το εκχύλισμα της πικραγγουριάς που περιέχει κουκουρβιτακίνες, χρησιμοποιήθηκε στην αρχαία ιατρική ως καθαρτικό, εμετικό, κατά της ιγμορίτιδας και άλλες χρήσεις. Οι Κινέζοι χρησιμοποιούσαν φυτά που περιέχουν κουκουρβιτακίνες στην παραδοσιακή ιατρική. Οι φαρμακολογικές δράσεις των κουκουρβιτακινών μελετώνται και φαίνεται να έχουν αντιφλεγμονώδη δράση, δράση κατά των καρκινικών κυττάρων σε όγκους, αντιδιαβητική και αντιαρτηριοσκληρωτική δράση. Χρειάζονται όμως επιπλέον μελέτες ώστε να τροποποιηθούν μοριακά για να μειωθεί η τοξικότητα τους και να εξεταστεί η πορεία τους μέσα στο οργανισμό έως την απέκκριση τους. Περισσότερες πληροφορίες εδώ.

Στο παρελθόν στην Ελλάδα, μετά από τη φήμη ότι ο χυμός πικραγγουρίας καταπολεμά τους όγκους, κάποιοι, εγκατέλειψαν τις προγραμματισμένες θεραπείες, ακύρωσαν τις χειρουργικές επεμβάσεις τους και κατανάλωναν χυμούς πικραγγουριάς που τους προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα υγείας ή και θάνατο. Ενδιαφέρουσα είναι η σχετική εκπομπή της μηχανής του χρόνου «τσαρλατάνοι και γιατροσόφια». Την εκπομπή μπορείτε να παρακολουθήσετε εδώ.

Τα φυτικά προϊόντα περιέχουν ουσίες που μπορεί να έχουν θεραπευτικές ιδιότητες, όμως ο τρόπος εφαρμογής, η ποσότητα, και η τοξικότητά τους είναι καθοριστικές για την ασφαλή χρήση τους. Οι επιστήμονες που ασχολούνται με τη φαρμακευτική δράση των ουσιών, γνωρίζουν πολύ καλά τις όποιες θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών και των συστατικών τους, όμως είναι πολύ σημαντικό να απομονώσουν τις ουσίες αυτές και να μελετήσουν το πως συμπεριφέρονται από την είσοδό τους στο σώμα, μέχρι και την απομάκρυνσή τους από αυτό. Είναι μελέτες που απαιτούν χρόνο ώστε τελικά να κυκλοφορούν στην αγορά φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη σωστή ποσότητα, εφαρμόζονται με τον κατάλληλο τρόπο και έχουν τις λιγότερες δυνατές παρενέργειες για τον άνθρωπο.

Τελικά θα πρότεινα να μην αγχώνεστε αν κατά λάθος καταναλώσετε μια-δυο μπουκιές πικρού αγγουριού ή κολοκυθιού, αλλά πετάξτε το αμέσως αφού είναι πικρό και μην προσπαθείτε να καλύψετε την πικράδα με μαγείρεμα ή με ανάμιξη με άλλα υλικά. Απλά πετάξτε τα! Επίσης μην καταναλώνετε ποτέ πικρά κολοκυνθοειδή γιατί κάποιος σας είπε ότι είναι καλά για την υγεία ή ότι καταπολεμούν τον καρκίνο. Να θυμάστε ότι για όλα τα προβλήματα υγείας υπάρχουν ειδικοί με πιστοποιητικά (πτυχία) για να σας συμβουλέψουν. Τα κατάλληλα, δοκιμασμένα και όσο το δυνατό πιο ασφαλή φάρμακα, έχουν άδεια κυκλοφορίας και διατίθενται σε φαρμακεία.