Πως γίνεται ο έλεγχος αξιοπιστίας των ζυγών;

Ο έλεγχος αξιοπιστίας (reliability) έχει να κάνει με τον έλεγχο του πόσο καλά μετρά ένα όργανο, το μέγεθος (βάρος, θερμοκρασία, όγκο κτλ.) που πρέπει να μετρήσει.

Μια μέτρηση θεωρείται έγκυρη(Valid) αν είναι κοντά στην πραγματική. Το πόσο έγκυρη θα είναι μια μέτρηση εξαρτάται από την ακρίβεια του οργάνου και από την επαναληψιμότητα του, που εξασφαλίζει την αξιοπιστία του.

Η ακρίβεια (accuracy) του ζυγού έχει να κάνει με το κατά πόσο η ένδειξή του είναι κοντά στην πραγματική τιμή. Δηλαδή όταν ζυγίζουμε ένα αντικείμενο που γνωρίζουμε ότι είναι 500 γραμμάρια και μας δείχνει 498 γραμμάρια, λέμε ότι ο ζυγός έχει ακρίβεια ±2.

Η επαναληψιμότητα στο ζυγό έχει να κάνει με το κατά πόσο, όταν βάζουμε το αντικείμενο ξανά και ξανά πάνω στο ζυγό, μας δείχνει κάθε φορά την ίδια τιμή. Αν στο ζυγό βάλουμε επαναλαμβανόμενα το ίδιο αντικείμενο, και μας δείχνει κάθε φορά την ίδια τιμή π.χ. 495 γραμμάρια, αυτό σημαίνει ότι ο ζυγός μας έχει επαναληψιμότητα. Στην περίπτωση που οι τιμές διαφέρουν,  και τη μια είναι 495 γραμμάρια, την επόμενη 500, την άλλη 505 κτλ, τότε ίσως ο ζυγός μας δεν έχει καλή επαναληψιμότητα (ή καλύτερα η επαναληψιμότητα εκφράζεται ως η τυπική απόκλιση των μετρούμενων τιμών).

Στα αναλυτικά εργαστήρια και τα εργαστήρια παρασκευής φαρμάκων, καλλυντικών και άλλων προϊόντων, είναι απαραίτητο οι τιμές που δίνουν οι ζυγοί να είναι οι σωστές (έγκυρες), γι’ αυτό γίνονται έλεγχοι αξιοπιστίας ανά τακτά χρονικά διαστήματα ώστε να εξασφαλίζεται η ορθότητα μετρήσεων.

Παλαιότερα υπήρχε μια κρατική υπηρεσία (Υπαγόταν νομίζω στη Νομαρχία, δεν γνωρίζω αν υπάρχει ακόμα) που ήταν υπεύθυνη για τον έλεγχο των «μέτρων και σταθμών». Διενεργούσε δηλαδή ελέγχους αξιοπιστίας των μετρητικών οργάνων (συνήθως ζυγαριές) σε εργοστάσια, αποθήκες, μαγαζιά και γενικά επιχειρήσεις που ζυγίζανε ή μετρούσαν αντικείμενα προς πώληση. Σφραγίζανε κατάλληλα τους ζυγούς με μεταλλική σφραγίδα και αυτό σήμαινε ότι ελέγχθηκαν και διαπιστώθηκε ότι ζυγίζουν σωστά (αν η σφραγίδα έσπαγε μπορεί να δήλωνε ότι το όργανο είχε «πειραχτεί»). Σε περίπτωση που οι ζυγοί δεν μετρούσαν σωστά, επιβαλλόταν πρόστιμα.  Αυτή η διαδικασία δεν γίνεται πλέον και κάθε επιχείρηση οφείλει να ελέγχει μόνη της τα μετρητικά της όργανα, όπως τις ζυγαριές.

Σε κάθε σπίτι πιθανόν να υπάρχει ένας ζυγός (ζυγαριά), είτε στην κουζίνα, είτε σε ένα μπάνιο και ελέγχουμε ασυνείδητα από καιρό σε καιρό την αξιοπιστία του, όχι γιατί φοβόμαστε φυσικά κάποιο πρόστιμο, αλλά για να είμαστε σίγουροι ότι μας λέει την αλήθεια ακόμα και όταν δεν μας αρέσει, όπως  στην περίπτωση μέτρησης του σωματικού μας βάρους. Πολλοί, κάνουμε αυθόρμητα έναν έλεγχο αξιοπιστίας, με το να ανεβαίνουμε ξανά και ξανά στη ζυγαριά μπάνιου, με την προσδοκία να αλλάξει η ένδειξη ώστε να μπορούμε να πούμε ότι φταίει ο ζυγός και όχι το ότι βάλαμε κιλά. Ή πάμε στο φαρμακείο της γειτονιάς και ζυγιζόμαστε ξανά για να ελέγξουμε αν ο δικός μας ζυγός κάνει λάθος. Όταν ανεβαίνουμε ξανά και ξανά για να δούμε αν δείχνει το ίδιο ή δοκιμάζουμε την τύχη μας σε έναν άλλο ζυγό, κάνουμε έναν πρόχειρο έλεγχο αξιοπιστίας του ζυγού μας.

Έτσι λοιπόν η ερώτηση πιστοποίησης δεν μας ζητά να πούμε κάτι νέο και άγνωστο, αλλά κάτι παλιό που ο έμπειρος χρήστης ζυγού κάνει ασυναίσθητα, ενώ η απάντηση στην ερώτηση πιστοποίησης διαμορφώνεται όπως παρακάτω:

Τεχνικός φαρμάκων καλλυντικών και παρεμφερών προϊόντων Ερώτηση Πιστοποίησης 9Α. Βοηθός Φαρμακείου Ερώτηση Πιστοποίησης 33. Πως γίνεται ο έλεγχος αξιοπιστίας των ζυγών; 

Ο έλεγχος αξιοπιστίας των ζυγών γίνεται:

• με τη χρήση πρότυπων βαρών, που είναι βάρη γνωστής μάζας. Κατά τον έλεγχο αυτό γίνονται μια σειρά από μετρήσεις τοποθετώντας στο ζυγό τα «πρότυπα βάρη» και εξετάζεται η συμφωνία των ενδείξεων του ζυγού με αυτό των πρότυπων. (Σε περίπτωση που δεν υπάρχει συμφωνία, γίνεται βαθμονόμηση (calibration), δηλαδή κατάλληλη ρύθμιση ώστε να εξασφαλίζεται η ορθότητα της ζύγισης).
• με τη χρήση ενός άλλου ζυγού ο οποίος έχει ελεγχθεί για την αξιοπιστία του. Σε αυτή την περίπτωση ζυγίζουμε ένα «αντικείμενο» συγκεκριμένης μάζας (με τον απαραίτητο αριθμό επαναλήψεων μέτρησης) και στους δύο ζυγούς και εξετάζουμε τη συμφωνία των ενδείξεων.