Στα νεανικά μου χρόνια, στο εργοστάσιο όπου εργαζόμουν, χρησιμοποιούσα μεγάλες σχετικά ποσότητες υπεροξειδίου του υδρογόνου (περιντρόλ 50% w/w σε κατάλληλες αραιώσεις) για τη λεύκανση του βαμβακιού. Μαζί με τη λεύκανση του βαμβακιού γινόμουν κι εγώ από μελαχρινή, ξανθιά από τις αναθυμιάσεις στις οποίες ήμουν εκτεθειμένη καθημερινά. Η υγιεινή και ασφάλεια στους χώρους εργασίας ήταν -και είναι ίσως ακόμη- φράση άγνωστη παρά του ότι αφορά όλους τους εργαζόμενους. Αναρωτιέμαι όμως, αν τα μαλλιά μου είχαν αυτή την αλλαγή, τι άλλες μη ορατές αλλαγές μπορεί να είχα από την καθημερινή έκθεση; Το περυδρόλ, όπως και όλα τα υλικά, έχει θετικές και αρνητικές επιδράσεις ανάλογα με το πως το χρησιμοποιούμε, για αυτό θα αφιερώσουμε λίγο χρόνο για να γνωρίσουμε τις δράσεις και την ασφαλή χρήση του στο σπίτι και στους χώρους εργασίας.
Το υπεροξείδιο του υδρογόνου (Η2Ο2) είναι μια χημική ένωση που σε επίπεδο μορίου διαφέρει από το νερό (Η2Ο) μόνο κατά ένα άτομο οξυγόνου, και αυτό φυσικά του δίνει διαφορετικές φυσικοχημικές ιδιότητες και έντονες βιοχημικές δράσεις.
Το υπεροξείδιο του υδρογόνου είναι σχετικά ασταθής ουσία. Μετατρέπεται εύκολα (ανάλογα με το pH, θερμοκρασία, καταλύτες) σε νερό, με απελευθέρωση ατόμων οξυγόνου που αντιδρούν πολύ γρήγορα με ουσίες που θα βρεθεί γύρω, αλλά και μεταξύ τους σχηματίζοντας μοριακό οξυγόνο. Σε επαφή με τους ιστούς και τα κύτταρα, προκαλεί οξειδωτικές μεταβολές με αποτέλεσμα τη φθορά τους. Για τον ανθρώπινο οργανισμό το υπεροξείδιο του υδρογόνου δεν είναι ξένη ουσία. Κατά τις βιοχημικές αντιδράσεις στον οργανισμό (μεταβολισμό) παράγεται υπεροξείδιο του υδρογόνου σε μικρές ποσότητες, όμως υπάρχει το ένζυμο καταλάση που το διασπά αμέσως και το μετατρέπει σε ακίνδυνο νερό και μοριακό οξυγόνο. (περισσότερες πληροφορίες εδώ)
Τα διαλύματά του υπεροξειδίου του υδρογόνου στο νερό αναφέρονται κοινώς ως οξυζενέ και περιντρόλ ή περυδρόλη (περιεκτικότητα 35%w/w, 50%w/w). Συνήθως είναι σταθερό σε όξινο περιβάλλον, ενώ σε αλκαλικό περιβάλλον το υπεροξείδιο του υδρογόνου διασπάται συνήθως γρηγορότερα σε νερό και οξυγόνο. Το υπεροξείδιο του υδρογόνου χρησιμοποιείται για την επεξεργασία του νερού, για την οξείδωση οργανικών υλικών και την καταστροφή μικροοργανισμών που περιέχει. Είναι βιομηχανική πρώτη ύλη που χρησιμοποιείται συχνά για τη λεύκανση φυσικών υλικών όπως της κυτταρίνης (π.χ. βαμβάκι), σφουγγαριών, μαλλιού, χαρτιού και άλλων. Ακόμη χρησιμοποιείται ως αντιδραστήριο για τη σύνθεση ουσιών και την βιομηχανική παραγωγή τους. Στα αναλυτικά εργαστήρια χρησιμοποιούνται πρότυπα διαλύματα του υπεροξειδίου του υδρογόνου για τον προσδιορισμό ουσιών με οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις.
Στην καθημερινότητά μας, τα διαλύματα υπεροξειδίου του υδρογόνου χρησιμοποιούνται με τη μορφή ενισχυτικών-λευκαντικών πλυντηρίου για τον καθαρισμό λεκέδων στα ρούχα και την απόσμηση τους. Στη φαρμακευτική το διάλυμα του υπεροξειδίου του υδρογόνου περιεκτικότητας 3% w/w που ονομάζεται οξυζενέ, χρησιμοποιείται ως απολυμαντικό και αντισηπτικό. Χρησιμοποιείται για τη λεύκανση των δοντιών, ως αποσμητικό στόματος, για την αντισηπτική του δράση, για γαργάρες, για το πλύσιμο δερματικών τραυμάτων και για τον καθαρισμό των φακών επαφής. Στην κομμωτική χρησιμοποιούνται οξυζενέ με διάφορες περιεκτικότητες σε υπεροξείδιο του υδρογόνου για να γίνουν αλλαγές στο χρώμα των μαλλιών (στην κομμωτική το προϊόν που περιέχει υπεροξείδιο του υδρογόνου μπορεί αντί για οξυζενέ να αναφέρεται ως developer).
Παραδοσιακά η ποσότητα του υπεροξειδίου του υδρογόνου σε ένα μίγμα εκφράζεται σε «όγκους» (Vol). Δηλαδή εκφράζεται με έναν αριθμό που δείχνει πόσο όγκο οξυγόνου μπορεί να ελευθερώσει 1 όγκος (1Vol) του διαλύματος (ή μίγματος) αν διασπαστεί πλήρως το υπεροξείδιο του υδρογόνου που περιέχει. Στην πράξη αυτό ενδιαφέρει, αφού το οξυγόνο που ελευθερώνεται είναι αυτό που παρέχει τη λευκαντική, αντισηπτική ή άλλη δράση. Όταν λέμε ότι ένα διάλυμα οξυζενέ είναι 10Vol (όγκων) σημαίνει ότι έχει περιεκτικότητα 3% w/w υπεροξειδίου του υδρογόνου, το 20Vol οξυζενέ σημαίνει ότι περιέχει 6% w/w, το 30Vol οξυζενέ περιέχει 9% και το 40Vol περιέχει 12% υπεροξείδιο του υδρογόνου. Το νερό όταν προστίθεται στο οξυζενέ το αραιώνει και εξασθενίζει τη δράση του, οπότε με την προσθήκη συγκεκριμένης ποσότητας νερού, από πυκνότερα μίγματα μπορούν να παραχθούν αραιότερα τα οποία έχουν πιο ήπια δράση. Γενικά οι «όγκοι» είναι ένας ξεπερασμένος τρόπος έκφρασης περιεκτικότητας που διατηρείται και επικρατεί σθεναρά στα προϊόντα κομμωτικής, για αυτό και τον αναφέρουμε.
Στην κομμωτική έχει μεγάλη σημασία η ποσότητα του υπεροξειδίου του υδρογόνου που υπάρχει στο οξυζενέ, γιατί αυτή καθορίζει και την αποχρωστική ικανότητα του μίγματος και άρα το βαθμό αποχρωματισμού των μαλλιών (ανοίγματος του χρώματος των μαλλιών). Το υπεροξείδιο του υδρογόνου είναι οξειδωτικό που προσβάλει φυσικές χρωστικές όπως τη μελανίνη που δίνει το χρώμα στην τρίχα. Σε αλκαλικό περιβάλλον μετατρέπει τη μελανίνη σε ανοιχτόχρωμη ουσία, οπότε τα μαλλιά χάνουν το φυσικό τους χρώμα και γίνονται ξανθά. Αραιά διαλύματα υπεροξειδίου του υδρογόνου όπως 10Vol, δεν έχουν αποχρωστική δύναμη στην τρίχα σε θερμοκρασίες περιβάλλοντος. Ανάλογα με τον επιθυμητό τόνο ανοίγματος του χρώματος των μαλλιών, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν διαλύματα (οξυζενέ) μεγαλύτερων «όγκων». Το υπεροξειδίου του υδρογόνου στην κομμωτική δεν έχει μόνο το ρόλο του αποχρωστικού. Είναι ένα απαραίτητο για τη βαφή των μαλλιών γιατί οξειδώνει τις τεχνητές χρωστικές που περιέχουν οι βαφές μαλλιών και εκδηλώνει το τελικό τους χρώμα μέσα στην τρίχα. Για το λόγο αυτό το υπεροξείδιο του υδρογόνου χρησιμοποιείται πάντα σε συνδυασμό με τις μόνιμες βαφές, ακόμα και όταν θέλουμε να κάνουμε τα μαλλιά σκουρότερα από το φυσικό τους χρώμα (οπότε χρησιμοποιείται το 10Vol). Το υπεροξείδιο του υδρογόνου, δεν προκαλεί οξειδώσεις μόνο στη μελανίνη που υπάρχει στην τρίχα, αλλά προσβάλει, ανάλογα με την περιεκτικότητα του στο μίγμα, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό και τη δομή της τρίχας, προκαλώντας μόνιμες βλάβες σε αυτή. Τα μαλλιά αυτά χαρακτηρίζονται πορώδη μαλλιά και προκύπτουν μετά απο χημικές επεξεργασίες που κάνουμε στο κομμωτήριο όπως βαφές, ανταύγειες κτλ. Αυτά τα μαλλιά απαιτούν περισσότερη φροντίδα με ειδικά μαλακτικά προϊόντα από τα μη επεξεργασμένα μαλλιά. Όπως είπαμε προηγουμένως, το οξυζενέ φθείρει το υλικό από το οποίο αποτελείται η τρίχα (κερατίνη). Αυτό συνήθως δεν είναι επιθυμητό να συμβαίνει, υπάρχουν όμως περιπτώσεις που είναι ζητούμενο. Δηλαδή όταν η τρίχα αντιστέκεται στη βαφή, όπως συμβαίνει με τις λευκές τρίχες, πριν τη βαφή γίνεται μια επεξεργασία των λευκών μαλλιών με οξυζενέ κατάλληλων «όγκων», γίνονται αυτά πορώδη και μετέπειτα βάφονται πιο εύκολα. Ακόμη το οξυζενέ χρησιμοποιείται στο τελευταίο στάδιο της περμανάντ και της μόνιμης ισιωτικής για την εξουδετέρωση της δράσης των αναγωγικών ουσιών που υπάρχουν στα προϊόντα της περμανάντ/ισιωτικής, ώστε να επανέρθει η (αναγμένη) τρίχα στη φυσιολογική της κατάσταση. Όλα αυτά μας δείχνουν τη μεγάλη σημασία του υπεροξειδίου του υδρογόνου (οξυζενέ) στο κομμωτήριο, και πόσο πιο ικανοί είναι οι κομμωτές στην εργασία τους, όταν γνωρίζουν καλά τον τρόπο δράσης των προϊόντων που χρησιμοποιούν, όπως το οξυζενέ, και την ασφαλή χρήσης τους.
Τα πυκνότερα διαλύματα του υπεροξειδίου του υδρογόνου προκαλούν άμεσα άσπρισμα του δέρματος, παροδικές ή μόνιμες δερματικές βλάβες, δερματικά εγκαύματα, βαριές οφθαλμικές βλάβες και τύφλωση. Η ανάμιξη ακόμα και αραιών διαλυμάτων οξυζενέ με άλλες οξειδωτικές ουσίες όπως το υπερθειικό κάλιο (σκόνη ντεκαπάζ) και επαφή με το δέρμα προκαλεί εγκαύματα. Ένας χειριστής μπορεί να χάσει την όρασή του από σταγονίδια περυδρόλ όταν διαχειρίζεται το υλικό χωρίς τα ενδεδειγμένα μέσα προστασίας. Μπορεί να προκληθούν εκρήξεις συσκευασίας από την απότομη απελευθέρωση οξυγόνου όταν η θερμοκρασία αποθήκευσης αυξηθεί, ή έκρηξη και πρόκληση πυρκαγιάς κατά την επαφή του υπεροξειδίου με κάποιες οργανικές ουσίες. Για αποθήκευση και κατάλληλο χειρισμό συμβουλευόμαστε τα δελτία δεδομένων ασφάλειας που περιέχουν μεταξύ άλλων πληροφορίες και οδηγίες για την ασφαλή χρήση. ( π.χ. SDS 35% SDS 3%).
Τα διαλύματα του υπεροξειδίου του υδρογόνου με περιεκτικότητα 3% είναι σχετικά ήπια στην επαφή με το δέρμα, ενώ δεν αποκλείεται κάτω από κατάλληλες συνθήκες να προκαλέσουν οφθαλμικές βλάβες και παροδική λεύκανση στο δέρμα. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια για ξέπλυμα του δέρματος ή του στόματος όταν υπάρχουν μικροβιακές μολύνσεις και ερεθισμοί (περισσότερες πληροφορίες εδώ). Η συνεχής χρήση στο δέρμα και το στόμα μπορεί να διαταράξει τη φυσιολογική τους χλωρίδα (μικροβίωμα) και να εμποδίζεται η επούλωση τραυμάτων. Το υπεροξείδιο του υδρογόνου είναι ένα φθηνό υλικό, καλό για να λευκαίνει, να σκοτώνει μικρόβια εξωτερικά στις ενδεδειγμένες περιεκτικότητες αλλά μπορεί να είναι επιβλαβές σε περίπτωση κατάποσης.
Κάποιοι στο διαδίκτυο ισχυρίζονται αόριστα ότι το υπεροξείδιο του υδρογόνου έχει κάτι το ευεργετικό όταν το λαμβάνουμε από το στόμα σε κάποιες αραιώσεις με νερό. Μπορεί σε αυτή την περίπτωση να οξειδώνει κάποιες ουσίες μέσα στο νερό που θα πιούμε και ίσως ανάλογα με την ποσότητα να σκοτώνει και πιθανούς μικροοργανισμούς, όμως ό,τι περισσεύει από αυτό, θα οξειδώσει οργανικές ουσίες που βρίσκονται στο στόμα και από όπου περνά στη γαστρεντερική οδό ελευθερώνοντας άμεσα ποσότητες οξυγόνου. Αφού δεν γνωρίζουμε τι οξειδώνεται δεν μπορούμε να πούμε ότι αυτό θα είναι ευεργετικό και ότι θα συμβάλει μακροπρόθεσμα σε «καλή υγεία». (αντίθετα υπάρχουν δημοσιεύματα για πιθανές αρνητικές επιπτώσεις από τη μακροχρόνια χρήση, αναφορές εδώ). Άτομα που κατάπιαν από λάθος υπολογίσιμη ποσότητα οξυζενέ αντιμετώπισαν πολύ σοβαρά προβλήματα όπως ρήξη στομάχου, εγκεφαλικό, εμβολή και θάνατο (περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ). Κάποιοι που παρουσιάζουν ως πόσιμο, σε μορφή σταγόνων, το διάλυμα 35% υπεροξειδίου του υδρογόνου «Food grade» και προτρέπουν τους αναγνώστες τους να διαχειριστούν μια βιομηχανική πρώτη ύλη με υψηλό βαθμό επικινδυνότητας όπως αυτή, θέτουν τους ανθρώπους σε κίνδυνο. Το food garde υπεροξείδιο του υδρογόνου 35% προορίζεται για βιομηχανική χρήση και όχι για οικιακή. Μια «food grade» χημική ουσία δεν δηλώνει ότι η ουσία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τρόφιμο. Δηλώνει ότι το υλικό αυτό (τρόφιμο ή μη) έχει ελεγχθεί για την καθαρότητά του (σε ότι αφορά τις προσμίξεις), επεξεργάστηκε/διαχειρίστηκε και συσκευάστηκε από τις παρασκευάστριες εταιρίες με προδιαγραφές που το κάνουν να είναι κατάλληλο και ασφαλές ώστε να μη μεταφέρει κάτι επικίνδυνο σε τρόφιμα. Επειδή το υπεροξείδιο του υδρογόνου είναι «food grade», μπορεί να χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένη ποσότητα για την καταστροφή των μικροβίων στο πόσιμο νερό ( σε περιορισμένη έκταση και όταν άλλες μέθοδοι δεν είναι διαθέσιμες). Επίσης επειδή είναι «food grade» μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη λεύκανση κάποιων τροφίμων όπως αλεύρου, φιστικιών κτλ, ενώ στο τέλος της επεξεργασίας θα πρέπει να έχει απομακρυνθεί από το τρόφιμο (αναφορές εδώ). Δεν προστίθεται και δεν στοχεύει να είναι συστατικό σε τρόφιμα γιατί μπορεί να γίνει επικίνδυνο με πολλούς τρόπους και επιπλέον δεν έχει κάποια διατροφική αξία. Οι υγιείς άνθρωποι δεν χρειάζεται να χρησιμοποιούν προληπτικά υπεροξείδιο του υδρογόνου. Αφού είναι υγιείς, σημαίνει ότι η ισορροπία με το περιβάλλον και τα μικρόβια είναι άριστη και δεν χρειάζεται να προκαλούν την τύχη τους με το να διαταράσσουν τις ισορροπίες με τη χρήση διαλυμάτων υπεροξειδίου του υδρογόνου.
Οργανισμοί Συστατικά & Προϊόντα 