Στην παραδοσιακή φαρμακευτική χρησιμοποιούνται διάφορα φάρμακά σε μορφή διαλύματος γιατί παρουσιάζουν ευκολία στη λήψη. Κάποια από αυτά αν και παραμερίστηκαν στο παρελθόν, αναβιώσανε στις μέρες μας. Τα διαλύματα αυτά αποτελούνται από δύο βασικά συστατικά, τις φαρμακευτικές ουσίες και τους διαλύτες. Αν η φαρμακευτική ουσία διαλύεται στο νερό, τότε χρησιμοποιείται νερό ως διαλύτης, αλλά επειδή συνήθως οι φαρμακευτικές ουσίες είναι οργανικές χημικές ενώσεις, διαλύονται καλύτερα όταν υπάρχει κάποια οργανική ένωση ως διαλύτης. Έτσι χρησιμοποιείται ως συνδιαλύτης με το νερό, η αιθυλική αλκοόλη (ή αιθανόλη ή οινόπνευμα) ή μόνο καθαρό οινόπνευμα (δηλαδή οινόπνευμα 950). Ανάλογα λοιπόν με τον διαλύτη που χρησιμοποιείται και τον τρόπο παρασκευής τους, τα διαλύματα έχουν διάφορα ονόματα όπως Εκχυλίσματα ελιξίρια, πνεύματα, βάμματα.
Τα Ελιξίρια πέρα από τις ουσίες που έχουν κάποια φαρμακευτική δράση, περιέχουν σε μεγάλες ποσότητες νερό και κάποια ποσότητα αιθυλικής αλκοόλης. Επίσης τα ελιξίρια μπορεί να περιέχουν γευστικούς παράγοντες και γλυκαντικές ύλες για να καλύψουν πιθανές δυσάρεστες οσμές και γεύσεις του προϊόντος και για να είναι ευχάριστη η λήψη. Πολλές φορές στα ελιξίρια χρειάζεται να προστεθούν και συντηρητικά, αν το ποσοστό της αιθυλικής αλκοόλης είναι μικρότερο από 20%.
Διαλύματα πτητικών ουσιών σε αιθυλική αλκοόλη-νερό, τα οποία χρησιμοποιούνται ως γευστικοί παράγοντες και ως φαρμακευτικά διαλύματα, αναφέρονται ως πνεύματα (spirits). Τα πνεύματα μπορεί να προκύπτουν και με απόσταξη. Τα πνεύματα μαζί με τα βάμματα είναι διαλύματα με σχετικά υψηλό ποσοστό αιθυλικής αλκοόλης, όμως τα πνεύματα μπορεί να προκύπτουν από απλή διάλυση κάποιων ουσιών μέσα σε οινόπνευμα ή με απόσταξη, ενώ τα βάμματα συνήθως προκύπτουν από την εμβάπτιση κάποιας φυτικής ύλης, (μπορεί και ζωικής ή ιωδίου) σε οινόπνευμα (70-950 αιθυλική αλκοόλη-νερού). Το βάμμα είναι ένας τύπος εκχυλίσματος σε οινόπνευμα αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθούν και άλλοι διαλύτες όπως γλυκερίνη κτλ. Τα πνεύματα και τα βάμματα εφαρμόζονται εξωτερικά ή χορηγούνται από το στόμα. Σε περίπτωση που λαμβάνονται από το στόμα τα βάμματα που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη 950, θα πρέπει να αραιώνονται σε νερό λίγες σταγόνες του βάμματος, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Τα πνεύματα και τα βάμματα δεν χορηγούνται σε μικρά παιδιά καθώς περιέχουν αλκοόλ.
Τα Φαρμακευτικά σιρόπια είναι γλυκά, ιξώδη, υδατικά διαλύματα. Το σιρόπι της βρετανικής φαρμακοποιίας (BP) είναι υδατικό διάλυμα 66,7% σε ζάχαρη, το οποίο αποτελεί τον φορέα κάποιου φαρμάκου. Ένα διάλυμα με τόσο υψηλό ποσοστό ζάχαρης δεν προσβάλλεται απο μικρόβια. Επιπλέον η ζάχαρη κάνει το φάρμακο περισσότερο εύληπτο αφού καλύπτει δυσάρεστες γεύσεις και είναι αγαπητή στα παιδία. Βέβαια επειδή η ζάχαρη ευνοεί την τερηδόνα, και δεδομένου ότι είναι ακατάλληλη για διαβητικούς, αποφεύγεται στις μέρες μας η χρήση αυτού του τύπου των σιροπιών. Τα σύγχρονα σιρόπια είναι γλυκά αλλά η γλυκύτητα επιτυγχάνεται με άλλους γλυκαντικούς παράγοντες, όπως μαννιτόλη, σορβιτόλη κτλ, που δεν αναμένεται να έχουν κάποια επίπτωση στην υγεία. Με βάση τα παραπάνω δίνουμε απαντήσεις σε τρεις ερωτήσεις πιστοποίησης που αφορούν τα φαρμακευτικά διαλύματα:
Τεχνικός Φαρμάκων Καλλυντικών και Παρεμφερών Προϊόντων Ερώτηση Πιστοποίησης 210. Να δοθούν ορισμοί για τα: εκχυλίσματα-βάμματα-ελιξήρια.
Βοηθός Φαρμακείου Ερώτηση πιστοποίησης 46 Να δοθούν οι ορισμοί για τα παρακάτω: εκχυλίσματα, βάμματα, ελιξίρια, σιρόπια.
Βοηθός Φαρμακείου Ερώτηση πιστοποίησης 284. Τι είναι τα πνεύματα;
Τα εκχυλίσματα είναι τα υγρά συστατικά που εξάγονται από φυτική/ζωική ή άλλη ύλη συνήθως με τη βοήθεια ενός διαλύτη, αλλά μπορεί να εξαχθούν και με συμπίεση (εκπίεση).
Βάμματα είναι τα προϊόντα της εκχύλισης δρογών(φυτικές, ζωικές, ορυκτές ύλες), με τη χρήση αλκοολικών ή υδατοαλκοολικών διαλυμάτων.
Ελιξίρια είναι διαυγή, λεπτόρρευστα, υδατοαλκοολικά φαρμακευτικά παρασκευάσματα, περιέχουν γλυκαντικά και γευστικούς παράγοντες και χορηγούνται από το στόμα για να θεραπεύσουν κάποια κατάσταση.
Σιρόπια αρχικά ήταν εξαιρετικά γλυκά ιξώδη υδατικά παρασκευάσματα που περιείχαν υψηλό ποσοστό ζάχαρης διαλυμένη σε κεκαθαρμένο νερό (purified water). Η ζάχαρη εξασφάλιζε την μη ανάπτυξη μικροβίων και την εύκολη αποδοχή του φαρμάκου που διαλύεται ή διασπείρεται στο σιρόπι. Τα σύγχρονα σιρόπια αν και είναι γλυκά, για την εύκολη αποδοχή του φαρμάκου, περιέχουν άλλες γλυκαντικές ουσίες εκτός της ζάχαρης.
Πνεύματα είναι αλκοολικά ή υδατοαλκοολικά διαλύματα πτητικών ουσιών. Ένα αλκοολικό διάλυμα μέντας ονομάζεται πνεύμα (spirit). Τα πνεύματα μπορεί να χρησιμοποιούνται ως γευστικοί παράγοντες ή μπορεί να έχουν και φαρμακευτικές ιδιότητες.
Οργανισμοί Συστατικά & Προϊόντα 