Πανώλη ή Πανούκλα (Plague)

Η πανώλη των αιγοπροβάτων (PPR) είναι μια πολύ μεταδοτική ασθένεια που οφείλεται σε ιό και  προσβάλει μικρά μηρυκαστικά ζώα. Μεταδίδεται εύκολα στο κοπάδι και μπορεί να σκοτώσει 30% έως 70% του κοπαδιού. Δεν υπάρχει φόβος μετάδοσης αυτού του ιού στον άνθρωπο και  πρόκληση νόσου.

Η πανώλη (πανούκλα ή black death, μαύρος θάνατος) που προσβάλει τους ανθρώπους είναι μια άλλη ασθένεια που οφείλεται σε βακτήριο και διακρίνεται σε βουβωνική, σηψαιμική και πνευμονική πανώλη. Το βακτήριο μεταφέρεται στον άνθρωπο με τσίμπημα μολυσμένων ψύλλων ή με επαφή με μολυσμένα βιολογικά υγρά ή εισπνοή μολυσμένων σταγονιδίων από άρρωστο ζώο ή άνθρωπο (πνευμονική πανώλη). Συμπτώματα είναι πυρετός κακουχία, εμετοί, διάρροια, ενώ διογκώνονται οι λεμφαδένες στη βουβωνική περιοχή. Η θνησιμότητα είναι μεγάλη αν δεν αντιμετωπιστεί αμέσως με αντιβιοτικά. Στο παρελθόν σκότωσε εκατομμύρια ανθρώπους και θεωρείται μια από τις περισσότερο θανατηφόρες ασθένιες στην Ιστορία της ανθρωπότητας (εδώ). Εξακολουθεί να παρουσιάζεται σε κάποιες περιοχές, όπως το Περού, το Κονγκό και την Μαδαγασκάρη, όπου κρούσματα βουβωνικής πανώλης αναφέρονται κάθε χρόνο (WHO). 

Το βακτήριο του γένους γιερσίνια  (Yersinia pestis/αρνητικό κατά Gram βακτήριο) θεωρείται πρόδρομος τριών βασικών μορφών πανώλης. Η πηγή του βακτηρίου εντοπίζεται σε τρωκτικά όπως οι μαρμότες που συναντώνται στην περιοχή μεταξύ Κιργιστάν, Καζακστάν και Κίνα. Από τη στενή επαφή ανθρώπων-τρωκτικών, το βακτήριο μεταφέρθηκε στον άνθρωπο. Μέσω των ψύλλων και των ξενιστών τους (αρουραίων) μεταφέρθηκε στην Ευρώπη από τους δρόμους του μεταξιού.  Έτσι προκάλεσε επιδημίες την εποχή του Ιουστινιανού, αλλά και στα μέσα του 14ου αιώνα σε πολλές πόλεις της Ευρώπης. Οι επιδημίες συνεχίστηκαν για πολλά χρόνια προκαλώντας δραστική μείωση του πληθυσμού στην Ευρώπη. Για να περιοριστεί ο κίνδυνος μετάδοσης της ανθρώπινης πανώλης, τα πλοία και οι επιβάτες τους περιοριζόταν για 40 μέρες (quaranta) απ’ όπου προέκυψε και ο όρος καραντίνα. Tο 1665 ξεκίνησε η μεγάλη πανούκλα του Λονδίνου η οποία τερματίστηκε το 1666 με τη μεγάλη καταστροφική πυρκαγιά.

Στο τέλος του 19ου αιώνα η ανθρώπινη πανώλη εμφανίστηκε ξανά ως τρίτο κύμα (προβληματισμός ταύτισης της βουβωνικής πανώλης με τα προηγούμενα δύο κύματα δείτε εδώ) προσβάλοντας μεγάλες πόλεις όπως το Χόνγκ Κονγκ, τη Βομβάη, το Σίδνεϋ, το Κέιπ Τάουν και το Λος Άντζελες, σκοτώνοντας και πάλι σημαντικό αριθμό ατόμων.

Ο κίνδυνος για την εμφάνιση ανθρώπινης πανώλης υπάρχει μόνο όπου υπάρχουν τα κατάλληλα βακτήρια (Yersinia pestis), τα κατάλληλα τρωκτικά με τους φορείς τους και η στενή επαφή με ανθρώπινο πληθυσμό.