Αναλυτική χημεία είναι ο κλάδος εκείνος της χημείας που μελετά τη φύση και τη σύσταση των υλικών, αναπτύσσει μεθόδους, όργανα και αξιοποιεί τεχνολογίες και τεχνικές για την επίτευξη της μελέτης της σύστασης της ύλης.
Η χημική ανάλυση βρίσκει εφαρμογή σε πολλούς κλάδους της βιομηχανίας και στις περισσότερες εφαρμοζόμενες επιστήμες όπως της βιολογίας, της γεωλογίας, της φαρμακευτικής, ιατρικής, γεωπονίας και άλλων, ενώ η συμβολή των επιστημόνων Χημικών για την ανάπτυξη αυτών των κλάδων ήταν και είναι πολύ σημαντική.
Η χημική ανάλυση διακρίνεται σε ποιοτική και ποσοτική ανάλυση. Η ποιοτική ανάλυση ασχολείται με την ταυτοποίηση των συστατικών της ύλης, δηλαδή προσδιορίζει το είδος των χημικών ενώσεων και στοιχείων από τα οποία αποτελείται η ύλη. Η ποσοτική ανάλυση έχει ως στόχο την εύρεση της ποσότητας (ποσοτικό προσδιορισμό) ενός ή περισσότερων συστατικών που υπάρχουν στην υπό εξέταση ύλη.
Τα αποτελέσματα της χημικής ανάλυσης τα χρησιμοποιούμε καθημερινά όταν αναφερόμαστε στο τι περιέχουν τα τρόφιμα και σε ποιές ποσότητες. Η σύσταση που βλέπουμε στη συσκευασία ενός τροφίμου σε λιπαρά, σάκχαρα, πρωτεΐνες, κτλ προκύπτει μετά από χημική ανάλυση. Όταν μιλάμε για την περιεκτικότητα του αίματός ή άλλων σωματικών υγρών, σε σάκχαρο και άλλες ουσίες, αναφερόμαστε αναπόφευκτα στα αποτελέσματα των χημικών αναλύσεων που έγιναν σε κάποιο αναλυτικό εργαστήριο.
Για να γίνουν κατανοητές οι δυνατότητες και οι περιορισμοί μιας χημικής ανάλυσης, θα πρέπει να κατανοήσουμε κάποιες βασικές έννοιες όπως είναι το υλικό προς ανάλυση, το δείγμα, οι τεχνικές ανάλυσης, ο τρόπος έκφρασης των αποτελεσμάτων κτλ.
Για παράδειγμα όταν θέλουμε να μελετήσουμε τη σύσταση ενός φυσικού προϊόντος όπως είναι οι σπόροι, τα φρούτα, τα λαχανικά, και τα παράγωγά τους (υλικό προς ανάλυση), τότε θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι παράγοντες που επηρεάζουν τη σύσταση (ποικιλία φυτού, γεωγραφική περιοχή ανάπτυξης, φάση ανάπτυξης-ωρίμανσης, τρόπος συντήρησης, χρόνος παραμονής μετά την συγκομιδή και άλλα) θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλοι αυτοί οι παράγοντες που καθορίζουν τη σύσταση του υλικού προς ανάλυση. Εξαιτίας του ότι δεν είναι δυνατό να γίνει χημική ανάλυση σε όλη την ποσότητα του υλικού προς εξέταση, λαμβάνεται μια μικρή ποσότητα, τόση όση χρειάζεται, για να γίνει με επιτυχία η χημική ανάλυση. Αυτή η ποσότητα που λαμβάνεται ονομάζεται δείγμα, ενώ η διαδικασία λήψης δείγματος ονομάζεται δειγματοληψία.
Ειδικά όσοι διεξάγουν χημικές αναλύσεις, είναι σημαντικό να κατανοούν και να χρησιμοποιούν πολλούς περισσότερους χημικούς όρους που αφορούν τη χημική ανάλυση όπως: Γραμμοϊσοδύναμο και κανονικότητα διαλυμάτων, αναλυτικές μεθόδους (π.χ. ογκομέτρηση), μονάδες έκφρασης των αποτελεσμάτων της ανάλυσης κτλ.
