Σε περιπτώσεις υπερβολικής έκθεσης στον ήλιο, οι υπεριώδεις ακτινοβολίες (UV) προκαλούν αρνητικές μεταβολές στο δέρμα, τα μαλλιά και τα μάτια. Ακόμα και όταν δεν είμαστε άμεσα εκτεθειμένοι στον ήλιο, η ακτινοβολία του ήλιου φτάνει στο δέρμα μας με αντανάκλαση και διάχυση. Είναι γνωστό ότι η προστασία που προσφέρουν τα ρούχα στο δέρμα, εξαρτάται από τη σύνθεσή τους, τις στρώσεις των υφασμάτων πάνω στο δέρμα, την πυκνότητά τους και το χρώμα τους. Υπάρχουν υφάσματα και ιδιαίτερα τα καλοκαιρινά, που παρέχουν ελάχιστη προστασία στο δέρμα (UPF 5 όπου UPF είναι ένας δείκτης αντίστοιχος του SPF των αντηλιακών, που μας δείχνει την προστασία που παρέχουν τα ρούχα στο δέρμα από την υπεριώδη ακτινοβολία).
Οι αρνητικές επιδράσεις του ήλιου στο δέρμα, είναι γνωστές στους πληθυσμούς από πολύ παλιά και για αυτό ρύθμιζαν τις δραστηριότητές τους, ώστε να εκτίθενται στο ήλιο όσο το δυνατό λιγότερο. Οι ενδυματολογικές επιλογές προσαρμοζόταν στις ανάγκες προστασίας της επιδερμίδας από τον ήλιο. Παραδοσιακά οι Έλληνες αποφεύγαμε την έκθεση στον ήλιο, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες και εκτελούσαν τις υπαίθριες εργασίες πολύ νωρίς το πρωί, ή αργά το απόγευμα. Το καλοκαίρι, παρά τη ζέστη, φορούσαν μακρυμάνικα ρούχα και το κεφάλι ήταν καλυμμένο με λευκό μαντήλι.
Στις αραβικές χώρες αν και το κλίμα είναι θερμό, πολλές φυλές φορούν ρούχα από χονδρά και πυκνά υφασμένα υφάσματα, κάποιες φορές μαύρα ή μπλε, που καλύπτουν όλο το σώμα, τα χέρια και τα πόδια. Τα πυκνά υφασμένα υφάσματα εμποδίζουν τη διείσδυση των ακτινοβολιών, ενώ τα σκούρα χρώματα τις απορροφούν. Άλλες φυλές χρησιμοποιούν πλατύγυρα καπέλα, ενώ οι κυρίες της υψηλής κοινωνίας ,προστάτευαν την επιδερμίδα τους, με την κάλυψη της κεφαλής με κομψές ομπρέλες.
Πέρα από την ανάπτυξη συνηθειών έκθεσης στον ήλιο, ο ανθρώπινος οργανισμός έχει ανεπτυγμένους εσωτερικούς μηχανισμούς για την προστασία του από τις υπεριώδεις ακτινοβολίες (UV). Η αυξημένη τριχοφυΐα παίζει προστατευτικό ρόλο, όπως επίσης και η εφίδρωση, αφού ο ιδρώτας περιέχει ουσίες που έχουν κάποια αντηλιακή προστασία. Ακόμη, η δομή και η σύνθεση του δέρματος είναι τέτοια, ώστε να μπορεί να αντανακλά ή να διασκορπίζει τις ακτινοβολίες. Όμως από τους πιο αποτελεσματικούς, φυσικούς μηχανισμούς προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία (UV) που διαθέτει το δέρμα, είναι η παραγωγή μελανίνης.
Η μελανίνη είναι πιγμέντα (pigments) δηλαδή χρωματισμένα σωματίδια που παράγονται στα μελανοκύτταρα που υπάρχουν στο δέρμα. Η διαδικασία παραγωγής μελανίνης ενεργοποιείται με την έκθεση στον ήλιο, ή σε ακτινοβολίες UVA/UVB (όπως στις τεχνητές λάμπες μαυρίσματος). Κατά την έκθεση στον ήλιο το μαύρισμα εξαρτάται από την εποχή και τις ώρες της ημέρας κατά τις οποίες γίνεται η έκθεση. Το μαύρισμα της επιδερμίδας διακρίνεται σε:
- άμεσο μαύρισμα που προκαλείται από υπεριώδεις ακτινοβολίες κυρίως UVA (μεταξύ 340-360 nm). Ξεκινά μια ώρα μετά την έκθεση και εξαφανίζεται μετά από 2-3 ώρες αφού παύσει η έκθεση.
- επιβραδυνόμενο μαύρισμα ξεκινά μια ώρα μετά την έκθεση και εξαφανίζεται μετά από 4-8 ημέρες από την έκθεση στον ήλιο. Αυτός ο τύπος του μαυρίσματος ξεκινά τόσο από τις UVA όσο και από τις UVB ακτινοβολίες και οφείλεται στη μελανίνη που βρίσκεται στη βασική στοιβάδα του δέρματος.
- πραγματικό μαύρισμα είναι αυτό κατά το οποίο έχουμε έναρξη μαυρίσματος μετά την έκθεση στον ήλιο και αναπτύσσεται στο μέγιστο βαθμό μετά από 2-3 εβδομάδες από την έκθεση.
Η διαδικασία παραγωγής μελανίνης και μαυρίσματος εξαρτάται από τον τύπο του δέρματος του ατόμου. Με βάση τη συμπεριφορά του δέρματος κατά την έκθεση στον ήλιο, διακρίνονται έξι τύποι (φωτότυποι ή κλίμακα Fitzpatrick):
- φωτότυπος Ι παθαίνει πάντα εγκαύματα και ποτέ δε μαυρίζει (ευαίσθητο/λευκό δέρμα)
- φωτότυπος ΙΙ παθαίνει πάντα εγκαύματα και μαυρίζει ελάχιστα (ευαίσθητο/ανοιχτό δέρμα)
- φωτότυπος ΙΙΙ παθαίνει εγκαύματα και μαυρίζει (φυσιολογικό/ανοιχτό καστανό δέρμα)
- φωτότυπος ΙV παθαίνει ελάχιστα εγκαύματα και μαυρίζει (φυσιολογικό/καστανό δέρμα)
- φωτότυπος V σπάνια παθαίνει εγκαύματα, μαυρίζει πολύ (μη ευαίσθητο/μελαχρινό δέρμα)
- φωτότυπος VΙ ποτέ δεν παθαίνει εγκαύματα και αποκτά βαθύ μαύρο (μη ευαίσθητο/μαύρο δέρμα).
Οι σύγχρονες ενδυματολογικές προτιμήσεις αφήνουν ακάλυπτο το μεγαλύτερο μέρος του σώματος όλες τις εποχές και οι συνήθειες, ο τρόπος ζωής και διασκέδασης, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες, εκθέτουν την επιδερμίδα στην ηλιακή ακτινοβολία για μεγάλα διαστήματα κατά την διάρκεια της ημέρας. Αυτό έχει σαν συνέπεια να αυξηθούν οι περιπτώσεις κοκκινίσματος του δέρματος και εγκαυμάτων και να υπάρχει αυξημένη ανάγκη για τη χρήση ειδικών προϊόντων που προστατεύουν τα ακάλυπτα μέρη του δέρματος από την ηλιακή ακτινοβολία. Αυτά τα προϊόντα ονομάζονται αντηλιακά προϊόντα.
Με την ανάπτυξη πολλών και εξειδικευμένων αντηλιακών προϊόντων οι άνθρωποι νιώθουν περισσότερο ασφαλείς να εκτίθενται στον ήλιο μετά την εφαρμογή τους στο δέρμα. Το κατακαλόκαιρο φορούν ένα μπουστάκι, κοντό παντελόνι σε μία πολύωρη τουριστική περιήγηση, αφού πρώτα επικαλύψουν το δέρμα με αντηλιακό προϊόν και επανάληψη επάλειψης ανά τακτά χρονικά διαστήματα, χωρίς να ανησυχούν για εγκαύματα. Έτσι σε κάποιο βαθμό, ακόμα και οι ενδυματολογικές μας προτιμήσεις διαμορφώνονται από τις δυνατότητες που μας προσφέρουν τα αντηλιακά προϊόντα.
Οργανισμοί Συστατικά & Προϊόντα 